Kategori: Makaleler

21 Kasım Hangi Ay? Bilimsel Merakla Zamanın Yapısına Yolculuk “21 Kasım hangi ay?” sorusu, ilk bakışta oldukça basit görünebilir. Cevabı belli gibi durur: Elbette Kasım ayı! Ancak bu soruya bilimsel bir merakla yaklaştığımızda, takvim sistemlerinden astronomiye, biyolojik ritimlerden iklimsel döngülere kadar uzanan geniş ve ilgi çekici bir dünyaya kapı aralarız. Zamanın nasıl ölçüldüğü, ayların neden böyle adlandırıldığı ve doğanın bu döngülere nasıl tepki verdiği aslında hiç de sıradan konular değildir. Takvimlerin Dili: Kasım Ayı Nasıl Belirlendi? Öncelikle temel sorumuza dönelim: 21 Kasım, Gregoryen takvime göre yılın 11. ayı olan Kasım (Latince: November) içerisinde yer alır. Peki neden 11. ay? Tarihsel…

Karnında Kurt Olduğunu Nasıl Anlaşılır? Edebiyatın Derinliklerinde Bir İç Sızısı Giriş: Kelimelerin Dönüştürücü Gücü Bir edebiyatçının kaleminde her kelime bir yara, her cümle bir şifa gibidir. Kelimeler yalnızca ifade araçları değildir; insan ruhunun karanlık dehlizlerini aydınlatan, görünmeyeni görünür kılan sihirli aynalardır. “Karnında kurt olduğunu nasıl anlaşılır?” sorusu da aslında bedensel bir durumdan çok, insana özgü bir iç kıpırtısının, bir varoluş sancısının metaforudur. Bu yazı, tıbbın soğuk açıklamalarından ziyade, edebiyatın sıcak, ama bir o kadar da acıtan aynasına bakarak bu “kurt” meselesini çözümleyecek. Çünkü çoğu zaman karnımızda değil, kalbimizde gezinen kurtlardır bizi kemiren. Metafor Olarak Kurt: İçten İçine Kıvranan Ruh Edebiyatta…

Çengelli İğnenin Epik Hikâyesi: Küçük Ama Dünya Tarihini Değiştiren Kahraman! Bir düşünün… Elinizde minicik, sıradan bir iğne var. Ama bu iğne, pantolonunuzu hayata bağlayabilir, düğmesiz gömleğinizi kurtarabilir, hatta bebek bezi felaketini önleyebilir. Evet, bahsettiğimiz kahraman: çengelli iğne! 👏 Peki, bu küçük mucizeyi kim buldu? Ve neden hâlâ evde en az bir tanesini “bir gün lazım olur” diye saklıyoruz? Hazır olun, çünkü birazdan hem tarihe hem de insan zekâsına kahkaha eşliğinde bir yolculuk yapacağız. İhtiyaç Zekâyı Doğurur: 19. Yüzyıl ve Bir Adamın Sıkıntısı Tarihler 1849’u gösterirken, Amerikalı mucit Walter Hunt, cebinde sadece birkaç dolar ve başında bir ton dertle evinde oturuyordu.…

Toplumsal Yapının Dinamikleri: Hırsın Sosyolojik Önemi Üzerine Bir Araştırmacının Gözlemi Toplumları anlamaya çalışan bir araştırmacı olarak, insanın içsel dürtüleri ile dışsal yapılar arasındaki ilişki her zaman ilgimi çekmiştir. Bu bağlamda hırs, bireyin hem kişisel motivasyonlarını hem de toplumsal konumunu belirleyen en güçlü itici güçlerden biridir. Ancak hırs yalnızca bir başarı arzusu değildir; aynı zamanda toplumsal normların, kültürel değerlerin ve cinsiyet rollerinin biçimlendirdiği bir duygudur. Hırs neden önemlidir? Çünkü toplum, bireyin arzu ettiği hedeflere ulaşmak için gösterdiği çabayı ödüllendirir ya da cezalandırır. Bu nedenle hırs, yalnızca bireysel bir tutku değil; aynı zamanda sosyolojik bir olgudur. Toplumsal Normlar ve Hırsın Meşrulaştırılması Toplumlar,…

HIH Nedir? Geçmişten Günümüze Toplumsal Dönüşüm ve Kırılma Noktaları Geçmişi Anlamaya ve Günümüzle Bağ Kurmaya Çalışan Bir Tarihçinin Samimi Girişi Tarih, bazen bir kavramın anlamının zaman içinde ne kadar evrilebileceğini görmek için en iyi rehber olur. Geçmişteki olaylar, bugün hayatımıza şekil veren derin izler bırakır. Her dönüm noktası, bir zamanlar var olan, ancak bugün kaybolmuş toplum yapıları, kültürel değerler ve sosyal düzenler hakkında bize önemli bilgiler sunar. Bir tarihçi olarak, geçmişteki önemli kavramları ve değişimleri anlamak, bugünü daha iyi kavrayabilmemizi sağlar. Bugün ele alacağımız konu da, tarihin derinliklerinden günümüze kadar etkilerini hissedebileceğimiz önemli bir kavram olan “HIH” (Herhangi İnsanı Hedef…

Hacamat Yapan Kişiye Ne Denir? Tarihsel Bir Perspektif Tarihe ilgi duyan bir araştırmacı olarak, geçmişin izlerini günümüze taşımak ve toplumsal dönüşümlerin köklerine inmeye çalışmak her zaman ilginç bir deneyim olmuştur. Sağlık, insanların yaşamlarını sürdürebilmeleri için temel bir gereklilik olmasının ötesinde, kültürel ve toplumsal yapılarla sıkı bir ilişki içindedir. Hacamat da binlerce yıl boyunca sağlık uygulamalarının bir parçası olarak toplumların hayatında önemli bir yer tutmuştur. Ancak, hacamatı yapan kişiye ne denir? Bu soruya bakmak, hem sağlık geçmişini hem de toplumların sağlık uygulamalarına dair evrimsel bir yolculuğa çıkmak demektir. Hacamatın uygulayıcısının tarihsel süreçler içindeki rolünü anlamak, bir yandan bu geleneksel tedavi yöntemlerinin…

Güvercin Göğsü Belirtileri Nelerdir? Psikolojinin Derinliklerinden Bedensel Bir Metafor Bir psikolog olarak insan davranışlarını gözlemlerken, bazen bedenin dilinin ruhun dilinden çok daha gür konuştuğunu fark ederim. Güvercin göğsü dediğimiz olgu — tıpta “pectus carinatum” olarak bilinse de — yalnızca bir fiziksel biçim bozukluğu değildir; o, bedenin içsel bir hikâyeyi anlatma biçimidir. İnsan bedeninin dışa vurduğu bu biçim, benlik algısı, özsaygı ve sosyal kimlikle derinden ilişkilidir. O halde soralım: Güvercin göğsü belirtileri nelerdir? Ve bu belirtiler yalnızca bedende mi başlar, yoksa zihinde mi filizlenir? Bilişsel Boyut: Bedenin Şekli, Zihnin Haritası Bilişsel psikoloji, kişinin bedeniyle kurduğu ilişkinin, düşünce kalıplarını doğrudan etkilediğini söyler.…

Okul Kantinlerinde Cips Yasak mı? Sağlık, Alışkanlıklar ve Değişen Dünyamız Üzerine Bir Yolculuk Bazen en basit sorular en derin tartışmaların kapısını aralar. “Okul kantinlerinde cips yasak mı?” sorusu da tam olarak böyle bir soru. Yalnızca bir atıştırmalıkla ilgiliymiş gibi görünse de aslında çocuk sağlığından beslenme alışkanlıklarına, eğitim politikalarından ailelerin sorumluluklarına kadar uzanan geniş bir hikâyenin başlangıcı. Gelin, bu meselenin ardındaki gerçeklere, verilere ve insanların hayatlarına dokunan örneklere birlikte bakalım. Yasakların Arkasındaki Neden: Sağlık Alarmı Çocukların beslenme alışkanlıkları, onların gelecekteki sağlık durumlarını doğrudan etkiliyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) verilerine göre, çocukluk çağı obezitesi son 30 yılda üç kat arttı. Türkiye’de ise…

Gümrük Neden Takılır? Bir Edebiyat Perspektifiyle Kelimenin Gücü ve Dönüştürücü Etkisi Edebiyatın gücü, dilin sınırlarını aşarak insan ruhuna dokunmasında yatmaktadır. Her kelime, bir kapı aralar; her cümle, bir düşünceyi ya da his dünyasını dönüştürür. Edebiyatçılar için dil, yalnızca iletişimin aracı değil, aynı zamanda dünyayı anlama ve şekillendirme aracıdır. Tıpkı bir romanın karakterlerinin birbirleriyle olan ilişkilerinin, bir olayın ya da temanın dönüşümünü belirlemesi gibi, bazen çok basit bir işlem bile—gümrükleme örneğinde olduğu gibi—önümüze bambaşka anlamlar çıkarabilir. Bu yazının amacı, gümrüğün bir nevi “takılma” sürecinin yalnızca ticari bir engel değil, aynı zamanda kültürel ve edebi bir temanın izini sürmek olduğudur. Gümrükleme: Kısıtlamaların…

Güç Akışının Haritası: Birim Hidrografın Siyaset Bilimiyle Buluşması Güç ilişkilerini, toplumsal düzenin akışını ve bireylerin bu düzen içindeki yerini anlamaya çalışan bir siyaset bilimci olarak sıkça düşünürüm: “İktidar nasıl akar?” Toplumlar, tıpkı suyun hareket ettiği havzalar gibi, gücün bir yerden başka bir yere aktığı sistemlerdir. Bu akışın ritmini, hızını ve yönünü anlamak için mühendisler birim hidrograf kullanır. Biz siyaset bilimciler içinse bu kavram, toplumsal olayların zamana yayılmış etkilerini, iktidarın yoğunluk noktalarını ve vatandaşlık bilincinin yükselme-eğilme eğrilerini anlamak için güçlü bir metafordur. Bugün “Birim hidrograf nasıl elde edilir?” sorusuna yalnızca teknik değil, aynı zamanda politik bir pencereden bakacağız. Çünkü suyun toprağa…